Jeleń osaczony przez psy. Lico obrazu przed konserwacją.
Walka psów z dzikami. Lico obrazu przed konserwacją.
Jeleń osaczony przez psy. Obraz w trakcie usuwania werniksu w świetle UV.
Sygnatura Philipa Ferdinanda de Hamiltona na obrazie Jeleń osaczony przez psy.

Stan obrazów przed konserwacją

Przybyłe do Pracowni Konserwacji Malarstwa i Rzeźby Polichromowanej dwie sceny myśliwskie były w bardzo złym stanie. Wymagały przeprowadzenia szeregu prac obejmujących konserwację płótna, warstwy malarskiej i werniksu. Płócienne podobrazia już w przeszłości potrzebowały wzmocnienia dlatego zdublowano je, podklejając drugim płótnem. Obecnie, ze względu na degradację dawnego dublażu konieczna była jego wymiana oraz reperacja płótna oryginalnego. Przed konserwacją obrazy pozbawione były krosien. Płótno sceny Walka psów z dzikami było pozałamywane i zdeformowane na całej powierzchni, z bardzo licznymi ubytkami warstwy malarskiej, tymczasowo zabezpieczonej woskiem. Ubytki warstwy malarskiej układały się pionowo – być może obraz był nieprawidłowo zwijany warstwą malarską do wewnątrz. Na licu obrazu widniały zacieki i zachlapania białą farbą. Na obrazie Jeleń osaczony przez psy można było dostrzec dawne retusze. Prócz tego powierzchnię obu obrazów pokrywała gruba warstwa pożółkłego i pociemniałego werniksu, zniekształcająca kolorystykę kompozycji.
Zadaniem przeprowadzonej konserwacji było przywrócenie obrazom pełnej wartości ekspozycyjnej. Prace rozpoczęto od dokładnych oględzin i przebadania obrazów w świetle UV, wykonania dokumentacji fotograficznej i opisowej oraz ustalenia zakresu i programu prac konserwatorskich.

Konserwacja obrazu Jeleń osaczony przez psy i odkrycie sygnatury malarza

Pierwszą czynnością było oczyszczenie obrazu z zabrudzeń powierzchniowych, a następnie usunięcie pociemniałego i pożółkłego werniksu specjalnie dobraną mieszaniną rozpuszczalników. W trakcie zabiegu niespodziewanie odsłonięto sygnaturę artysty - napis Philip F. de. Hamilton, umieszczoną na bocznej ścianie kamiennej płyty namalowanej w lewym dolnym narożniku obrazu. Jak już wspomniano, autorstwo obydwu obrazów przypisywano początkowo Antonowi Ignazowi Hamiltonowi, bratankowi Philipa Ferdinanda, jednak wyraźnie widoczna sygnatura upewniła nas, że autorem jest Philip Ferdinand de Hamilton. Poza tym w prawym dolnym narożniku odkryto fragment litery P oraz dopisany później białą farbą numer No 30. W trakcie zdejmowania werniksu usunięto także dawne uzupełnienia warstwy malarskiej.

Konserwacja obrazu Walka psów z dzikami i odkrycie daty powstania obrazu

W trakcie usuwania werniksu nie udało się odnaleźć całej sygnatury artysty, gdyż zachowały się tylko jej fragmenty. Po lewej stronie obrazu w pobliżu dolnej krawędzi pojawiły się pierwsze litery imion i nazwiska artysty Phi   F   d    H (Philip Ferdinand de Hamilton). Ich interpretacja okazała się tym łatwiejsza, że na konserwowanym jednocześnie obrazie Jeleń osaczony przez psy znaleziono nienaruszony podpis malarza. W kompozycji Walka psów z dzikami powyżej sygnatury, na kamieniu, została odsłonięta data powstania obrazu. Tak więc wiemy, że dzieło ukończono w 1715 roku. Ponieważ tematyka, styl i wymiary obu scen są identyczne domniemuje się, że obie kompozycje namalowano w tym samym roku Z kolei w prawym dolnym narożniku Walki psów z dzikami odczytano skrót literowy C.C.M.O. P., napisany tą samą farbą co sygnatura. Niestety nie udało się nam rozszyfrować jego znaczenia. Prawdopodobnie fragment litery P w prawym dolnym narożniku kompozycji Jeleń osaczony przez psy jest częścią identycznego skrótu jaki znajduje się na obrazie Walka psów z dzikami. Poza tym powyżej skrótu literowego w scenie Walki psów z dzikami widnieje dodany później numer No 30.

Autor prac konserwatorskich: Lucyna Balewska

Szczegółowe informacje dotyczące procesu konserwacji tutaj

Fragment litery P i No 30 na obrazie Jeleń osaczony przez psy.
Zachowane fragmenty sygnatury artysty oraz data powstania dzieła na obrazie Walka psów z dzikami.
Nieznany skrót literowy C.C.M.O.P i No 30 na obrazie Walka psów z dzikami.
Obraz Walka psów z dzikami w trakcie wykonywania retuszu scalającego.
Jeleń osaczony przez psy. Lico obrazu po konserwacji.
Walka psów z dzikami. Lico obrazu po konserwacji.