Wachlarz, prawa strona - stan przed konserwacją
Wachlarz, lewa strona - stan przed konserwacją
Pojedyncze pióra, prawa strona - stan przed konserwacją
Pojedyncze pióra, prawa strona - stan po konserwacji

Wachlarz segmentowy nr inwentarzowy MNP/V.295 wykonano z niebieskich, jedwabnych tkanin, ozdobionych motywami roślinnymi, nałożonych na stelaż z kości. Poszczególne elementy powstawały w różnych wyspecjalizowanych warsztatach. Pierwotna technika wykonania wachlarzu polegała na sklejeniu klejem skrobiowym tkaniny jedwabnej o splocie atłasowym w kolorze jasnoniebieskim z tkaniną jedwabną o splocie płóciennym w analogicznym kolorze.

Z tak powstałego materiału wycięto 14 elementów w kształcie liści dębowych o wysokości 13,8 cm i szerokości 6,6 cm. Następnie jedwabne pióra połączono ze stelażem oraz między sobą poprzez przeciągnięcie perłowej nitki przez tkaniny i dziurki w stosinach. Długość nitki została tak dopasowana aby umożliwić swobodne i równomierne rozkładanie i składanie wachlarza. Na rozłożonej, wierzchniej stronie piór zabytku, namalowano techniką gwaszu gałązkę z różnokolorowymi kwiatkami, brzegi na szczycie i dole ozdobiono brązą. Do uszka na spodzie stelaża przymocowano sznureczek zakończony jedwabnym chwostem.

Poszczególne pióra wachlarza w różnym stopniu uległy zniszczeniu, były również niekompletne – stwierdzono brak jednego pióra. Sama tkanina atłasowa była pognieciona, skręcona, z zaciekami wodnymi, popękana wzdłuż klejenia. We wnętrzu i po brzegach piór tkaniny rozwarstwiły się, a brzegi były postrzępione. W dolnej części długości stosin spodnia tkanina była przepojona białą farbą, natomiast nitki łącząca pióra między sobą i stelażem miejscami popękały. Zniszczeniu uległy również warstwy malarskie – widoczne były ubytki farby na niektórych detalach ornamentu. W chwoście nici jedwabne spłowiały, część z nich skruszała i odpadła, pozostałe natomiast splątały się ze sobą. Drewniany element został spłaszczony i symetrycznie pękł po dwóch stronach.

Wstępne prace konserwatorskie polegały na rozdzieleniu piór od listew stelaża. Następnie tkaniny oczyszczono z kurzu w mączce ziemniaczanej. Resztki farby i kleju użytego do naprawy zmyto tamponami nawilżonymi w wodzie destylowanej. Pogniecione tkaniny piór lekko nawilżono wodą destylowaną i pozostawiono do wyschnięcia pod prasą. Przygotowano klej ze skrobi modyfikowanej. Przy próbie sklejania okazało się, że klej przesyca tkaninę a na wierzchniej stronie tworzy się biała, matowa plama. Klej usunięto. Przeprowadzono próby łączenia rozwarstwień przy użyciu błony z kleju na bazie żywicy akrylowej. Ubytki i rozdarcia podszewki piór podklejono kawałkami krepeliny. Miejsca rozspojone tkaniny atłasowej i podszewki sklejono ponownie błoną wykonaną z kleju na bazie żywicy akrylowej. Analiza kompozycji układu kwiatów i ornamentów sugeruje, że podczas naprawy zmieniono kolejność piór. Pióro oznaczone literą „l” osadzone było na nieistniejącej dziś listwie a tkaniny pióra nr 14 nie zachowały się. Rozważano, aby przy montażu pióra nałożyć we właściwej kolejności, ale ze względów estetycznych zrezygnowano. Ułożenie wzoru zaproponowane przy naprawie powoduje że zniszczone pióra nie występują po jednej stronie ale równo po obu stronach.Tkaniny piór nałożono na stosiny. Poszczególne pióra połączono ze sobą i stelażem nicią jedwabną.

Autor prac konserwatorskich (tkanina): Małgorzata Malinowska (Pracownia Konserwacji Zabytków Etnograficznych).

Autor prac konserwatorskich (stelaż): Pracownia Konserwacji Sztuki Użytkowej.

Wachlarz niebieski - konserwacja

Najmocniej zniszczone pióro, prawa strona - stan przed konserwacją
Najmocniej zniszczone pióro, lewa strona - stan przed konserwacją
Najmocniej zniszczone pióro, prawa strona - stan po konserwacji
Najmocniej zniszczone pióro, lewa strona - stan po konserwacji
Fragment lewej strony - stan przed konserwacją -
Fragment lewej strony - stan przed konserwacją
Wachlarz po konserwacji, lewa strona
Wachlarz po konserwacji, prawa strona