Czepiec tiulowy wielkopolski
Główka czepca - stan przed konserwacją
Główka czepca - stan w trakcie konserwacji

Czepce wykonane są z tiulu bawełnianego przyozdobionego białym haftem. Czepiec tiulowy wielkopolski składa się z następujących elementów:

  • denka – główki czepca
  • jednej do trzech tiulek – tiulka jest to taśma z tkaniny tiulowej o różnej długości i szerokości
  • jednej do dwóch par wiązadeł
  • paska płótna bawełnianego, do którego przyczepia się główkę czepca
  • w niektórych czepcach występują dodatkowe ozdoby – wstążeczki lub kwiatki.

Poważnym problemem w przygotowaniu czepca do wystawienia na ekspozycji były ubytki w tkaninie tiulowej. Początkowo duże ubytki wypełniano kawałkami tiulu i przyklejano impregnatem. Jednak metoda ta okazała się nietrwałą i wymagała po każdym praniu ponownego uzupełnienia. Nie wzmacniała trwale uszkodzonej tkaniny pierwotnej. Dużym udogodnieniem było pojawienie się w sprzedaży cienkiej przędzy jedwabnej greży i organzyny oraz cienkich igieł japońskich.

Na podstawie prób i błędów opracowano nową metodę uzupełniania ubytków przędzą jedwabną. Dzięki tej metodzie uzupełnione ubytki trwale wzmacniają tkaninę pierwotną i są niewidoczne dla widza. Impregnatem tkaniny tiulowej jest mączka ziemniaczana, która ulega rozpadowi i powoduje żółknięcie tkaniny, deformację kształtu i pochłania kurz. Dlatego czepce wymagają co parę lat odświeżenia – prania i krochmalenia.

Przeprowadzone próby ułożenia czepca po naprawie tiulu pozwoliły na określenie zakresu poszukiwań badawczych.

Sprecyzowano następujące problemy do rozwiązania:

  • proporcji skrobi ziemniaczanej w stosunku do wody
  • czasu przebywania tkaniny w zawiesinie wody i skrobi
  • optymalnego czasu podsuszania tkaniny do prasowania

W ciągu następnych trzech lat prób określono proporcje stosowanej zawiesiny, czas i ilość elementów poddawanych jednorazowo impregnacji, przygotowanie detali do prasowania i sposób prasowania. Wykrochmalone i wyprasowane tiulki do czepca układa się na specjalnej ramce przy użyciu różnej grubości patyczków lub w zakładki. Nałożoną na całej długości tiulkę nawilża się wodą i pozostawia do wyschnięcia. Wyjmuje się patyczki z jednej strony, układa na desce do prasowania i przy pomocy żelazka w kształcie noża wprasowuje się bawełnianą nitkę.

Prace konserwatorskie wymagają dużej precyzji, są czasochłonne i pracochłonne. Czepce po konserwacji odzyskują naturalną biel i odpowiedni kształt. Nadają się do zaprezentowania na ekspozycji.Opracowując technikę wykonania tiulek, w tym głównie sposób ich ułożenia, korzystano bezpośrednio z wiedzy twórczyń ludowych które pozostają nieocenionym źródłem tradycji i polskiej kultury.

Autor prac konserwatorskich: Aldona Kłapouch (Pracownia Konserwacji Zabytków Etnograficznych).

Szczegółowy opis wykonania czepców wielkopolskich oraz metody ich konserwacji znajdują się w publikacji: Aldona Kłapouch, Małgorzata Malinowska, Konserwacja wielkopolskich czepców tiulowych [w:] Problemy muzeów związane z zachowaniem i konserwacją zbiorów, Szreniawa 2006.

Konserwacja czepców

Wiązadła tiulowe - stan przed konserwacją
Wiązadła tiulowe - stan po konserwacji
Tiulka w trakcie wprasowywania nitki bawełnianej przy pomocy żelazka w kształcie noża
Wyprasowane tiulki - w trakcie prac konserwatorskich
Sprzęt do układania tiulek
Sposób układania tiulki na patyczkach w ramce
Fragment główki czepca - stan przed konserwacją
Fragment główki czepca - stan w trakcie konserwacji
Fragment główki czepca - stan po konserwacji