H. Brasch, Portret Atanazego hr. Raczyńskiego, 1903, wł. Fundacja im. Raczyńskich

Libri veritatis

Atanazy Raczyński (1788-1874), młodszy brat Edwarda, był wybitnym znawcą i mecenasem sztuki europejskiej. Działał także w dyplomacji pruskiej, był ambasadorem w Lizbonie i Madrycie.

Obok bogatej w arcydzieła sztuki europejskiej galerii, gromadzonej przez ponad sześćdziesiąt lat, pozostawił po sobie unikatową spuściznę w postaci zespołu 46 tek materiałów archiwalnych, nazwanych przez niego Libri Veritatis.

Powstanie tego zespołu związane jest z tworzeniem przez A. Raczyńskiego Galerii. Była to w owym czasie kolekcja wyjątkowa, bo gromadząca dzieła zarówno dawnych mistrzów jak i artystów współczesnych kolekcjonerowi. Na tle kolekcjonerstwa europejskiego I połowy XIX wieku był to przypadek rzadko spotykany, tym bardziej biorąc pod uwagę rangę i bogactwo tego zbioru. Jednocześnie A. Raczyński był aktywny jako mecenas artystów, a także działał jako historyk sztuki, publikując niezwykle ważne dzieła na temat dawnej sztuki portugalskiej czy niemieckiej XIX wieku.

Odbicie tego szerokiego zakresu jego działalności odnajdujemy także w zespole materiałów archiwalnych Libri Veritatis. Składa się on z korespondencji prowadzonej przez A. Raczyńskiego z artystami w sprawie zamawianych dzieł, ich szkice, rachunki, kwity przewozowe, wykazy wydanych na dzieła kwot, katalogów, wycinków prasowych itd.

Raczyński stawiał wysokie wymagania artystom, ponieważ obok pasji kolekcjonerskiej także rysował i malował oraz należał do najwybitniejszych znawców twórczości artystycznej i życia kulturalnego XIX wiecznej Europy, o czym świadczą jego liczne publikacje.

Zespół ten uzupełniają 4 teki dokumentów A. Raczyńskiego, zebrane i opracowane w 1932 roku przez Józefa Raczyńskiego w Obrzycku.


Libri Veritatis to unikatowy i bogaty w różnorodny materiał archiwalny i ikonograficzny zespół dokumentów XIX wieku, stanowiący  źródło  poznania wielkiej pasji kolekcjonerskiej A. Raczyńskiego, ale także działalności wielu wybitnych artystów, u których zamawiał dzieła do swojej Galerii. Zespół ten to także świadectwo troski i pietyzmu, z jakim kolejne pokolenia Raczyńskich otaczały dzieła sztuki, zabytki oraz materiały archiwalne. Sam A. Raczyński zgromadzone dokumenty udostępniał w swej Galerii, w postumencie wielkiej marmurowej ozdobnej wazy, zamówionej u Johana Niklasa Byströma.

Poszczególne teki zostały przygotowane pod względem merytorycznym przez M. Piotra Michałowskiego (zobacz katalog: Galeria Atanazego Raczyńskiego Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 2005) i Tadeusza Grabskiego, a sfotografowane i opracowane w postaci cyfrowej przez Tomasza Andrzejczaka.

Libri veritatis

Libri veritatis to zespół archiwalny wpisany do inwentarza Archiwum Muzeum Narodowego w Poznaniu pod sygnaturą MNPA-1414 od 1 do 47d.

Tytuły poszczególnych dokumentów podane są w brzmieniu oryginalnym, w nawiasach kwadratowych znajdują się informacje dodatkowe, uzupełniające (niektóre atrybucje A. Raczyńskiego uległy zmianie).

1. Sainte Famille de Jean Bellino. [Vincenzo Catena]  Les Joueuses d‘ Echecs de Sofonisba Angussola.  [Anguissola] tutaj
2. Portrait de Cosme I de Medici Grand Duc de Toscane par  Angielo Allori dit le Bronzin. [Angelo di Cosimo zwany Angelo Bronzino] tutaj
3. Canaletti.  [Bernardo Bellotto zw. Canaletto] tutaj
4. Domenichino [Domenico Zampieri zw. Domenichino] tutaj
5. Garofolo [Benvenuto Tisi zw. Garofalo] tutaj
6. Le Christ parmis les Pharisiens de Mazzolino da Ferrara [Ludovico Mazzolino] tutaj
7. Altdeutsch waqhrscheinlich von Quintin Metsis. [Quentin Massys] tutaj
8. Falscher Michel-Angelo [Autor nieznany wg Michała Anioła] tutaj
9. Siciolante da Sermoneta. [Girolamo Siciolante da Sermoneta] tutaj
10. Snyders. Chesse au Sanglier Page. 88.  [Frans Snyders] tutaj

11. Velasques, van Kessel, Zurbaran, Al: Cano [Jan van Kessel Mł., Francisco de Zurbaran, Massimo Stanzione, Guido Reni - według] tutaj
12. Amberg  [Wilhelm Amberg] tutaj
13. Begas, Oskar tutaj
14. Cornelius  [Peter von Cornelius] tutaj
15. C. Cretius  [Constantin Cretius] tutaj
16. Paul Delaroche tutaj
17. Joseph Führich tutaj
18. Henning [Carl Adolf Henning] tutaj
19. Hildebrand [Ferdinand Theodor Hildebrandt] tutaj
20. Julius Hübner in Düsseldorf. tutaj

21. Friedrich Kaulbach tutaj
22. Kaulbach [Wilhelm von Kaulbach] tutaj
23. v. Klöber. Daege. Hopfgarten. Kleine. Meyerheim. Schorn. tutaj
24. Lessing [Carl Friedrich Lessing] tutaj                                          
25. Löwenthal [Emil Löwenthal] tutaj
26. Madrazo [Frederico de Madrazo y Kuntz] tutaj
27. Maes [Jean Baptiste Lodewijk Maes] tutaj
28. Makart. Correspondenz mit Kaulbach, Werthern, Prätorius. [Hans Makart] tutaj
29. Meyerheim [Friedrich Eduard Meyerheim] tutaj
30. Olivier [Johann Heinrich Ferdinand Olivier] tutaj

31. Overbeck [Johann Friedrich von Overbeck] tutaj
32. Preller [Friedrich Preller] tutaj
33. Rauch. 1828.-34.-35.36.37.38.39. [Daniel Christian Rauch] tutaj
34. L. Robert [Léopold Robert] tutaj
35. Schadow [Wilhelm von Schadow] tutaj
36. Ary Scheffer tutaj
37. Schnetz [Jean Victor Schnetz] tutaj
38. Schnorr [Julius Schnorr von Carolsfeld] tutaj
39. v. Schwind [Moritz von Schwind] tutaj
40. Sohn [Carl Ferdinand Sohn] tutaj

41. Steinle [Eduard von Steinle] tutaj
42. Thorwaldsen- Ganimed [Bertel Thorvaldsen] tutaj
43. Wach [Carl Wilhelm Wach] tutaj
44. Wustlich [Otto Wustlich] tutaj
45. Statuen an meinem Hause. tutaj
46. Beläge zu meinen Gemälde–Ankäufen. tutaj


Teki opracowane przez Józefa Raczyńskiego:

47a. Archiwum Galerji hr. Raczyńskich: Libri Veritatis: Teka zawierająca:  korespondencję z artystami i handlarzami dziełami sztuki, kwity, notatki, rękopisy. Archiv der Gräflich Raczyński’schen Gemälde-Sammlung: Libri Veritatis. Mappe enthaltend: Correspondenz mit Künstlern und Kunsthändlern, Belege, Notizen, Manuskripte. [Tom I] tutaj
47b. Teka zawierająca: korespondencję z artystami i handlarzami dziełami sztuki, kwity, notatki, rękopisy. Tom II: Korespondencja z handlarzami dziełami sztuki i.t.p. Mappe enthaltend: Correspondenz mit Künstlern und Kunsthändlern, Belege, Notizen, Manuskripte. Band II: Correspondenz mit Kunsthändlern. Etc. tutaj
47c. Teka zawierająca: korespondencję z artystami i handlarzami dziełami sztuki, kwity, notatki, rękopisy. Tom III: Rękopisy i notatki w sprawach sztuki. Mappe enthaltend: Correspondenz mit Künstlern und Kunsthändlern, Belege, Notizen, Manuskripte. Band III: Manuskripte und Notizen über Kunstangelegenheiten. tutaj
47d. Teka zawierająca: korespondencję z artystami i handlarzami dziełami sztuki, kwity, notatki, rękopisy. Tom IV: Sprzedarz [Sic!] dzieła o sztuce niemieckiej. Mappe enthaltend: Correspondenz mit Künstlern und Kunsthändlern, Belege, Notizen, Manuskripte. Band IV: Verkauf des Werkes über deutsche Kunst. tutaj



A. Henning, Portret Edwarda Raczyńskiego (1786-1845), 1839, wł. Fundacji im. Raczyńskich

Lettres d'Edouard

Edward Raczyński (1809-1900)

Teka Lettres d’Edouard (sygn. MNPA-1414-48) zawiera korespondencję prowadzoną w latach 1834-1839 między Edwardem Raczyńskim i jego żoną Konstancją a Atanazym Raczyńskim:

48. Lettres d’Edouard 1834 -1839