Wystawa dzieł - malarstwa, grafiki i rysunków - Mikalojusa Konstantinasa iurlionisa (1875 - 1911) a także oryginałów partytur jego utworów muzycznych i zespołu historycznych, z początków XX w. fotografii ukazujących Kowno i Wilno, przygotowana została przez Muzeum Narodowe im. M. K. iurlionisa w Kownie. Muzeum to, przechowujące całą, zachowaną po śmierci artysty spuściznę, od kilku lat upowszechnia twórczość tego wybitnego litewskiego malarza i kompozytora w europejskich muzeach; ostatnia prezentacja, mająca miejsce w Musé d`Orsay w Paryżu, pokazywała podobny zestaw prac do wybranych na wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie i Muzeum Narodowym w Poznaniu. Zespół 60 obrazów, 21 rysunków, 34 grafiki z lat 1904 - 1909 zarysuje przed widzem najważniejsze wątki, tej spełnionej w ciągu zaledwie 6 lat twórczości. Dwojakie artystyczne wykształcenie i dwojaki nade wszystko - muzyczny i malarski talent - pozwoliły artyście na stworzenie jednej z oryginalniejszych kreacji malarskich w sztuce początków XX wieku. U jej podstaw tkwiło dążenie do wyposażenia malarstwa w siłę oddziaływania właściwego muzyce - w jej zdolność bezpośredniego i wieloznacznego wyrazu, w jej moc poruszania emocji bez pośrednictwa "fabuły", w jej siłę wyrażania "niewyrażalnego". Jego wizyjne obrazy, o silnym, poetyckim ładunku i wieloznacznej symbolice, zanurzone są w estetyce sztuki symbolistycznej końca XIX w. Estetyka ta, tworzona w kręgu poetów, malarzy, krytyków i teoretyków sztuki lat 80. i 90. XIX w., dająca tak pozornie odlegle realizacje artystyczne jak dzieła Odilona Redona, Paula Gauguina, James McNeil Whistlera - czy iurlionisa właśnie - wywodziła się z przeświadczenia o realności idei ponad realność świata zmysłowego.
    Do poznania Idei - Bytów Absolutnych predysponowani byli artyści, którzy przez "umiejętność transcendentalnego wzruszania", poprzez daną im wyobraźnię i wrażliwość podążali poprzez przedmiot "jako znak idei" ku bytom wyższym. Stąd odejście od tradycji malarstwa opisowego, "lietarckiego" i programowy antynaturalizm malarzy tworzących w kręgu tej estetyki, subiektywizm każdej wizji plastycznej i przyznanie jakościom plastycznym: kolorowi czy formie cech autonomicznych wartości rządzących obrazem.
    Malarstwo iurlionisa, mieszcząc się w estetyce sztuki symbolistycznej, wkraczało również w obszar wielkiego eksperymentu sztuki początków XX w., wiodący ku sztuce abstrakcyjnej.
    Wielozna- czność i otwarcie tej sztuki ku różnorodnym interpretacjom to istotna jakość malarskiego dzieła iurlionisa. Najistotniejsza jednak, wydaje się być jej zdolność budzenia wzruszeń i istotnych estetycznych przeżyć.
    M. K. iurlionis to artysta w Polsce i w Europie niemal nieznany. Mała dostępność jego sztuki uniemożliwiła szerokie jej badania, mimo to, już od tragicznej śmierci w 1911 roku, malarstwo iurlionisa stało się przedmiotem krytycznej refleksji. Pierwsze, analityczne prace poświęcone jego twórczości powstały między 1911 a 1915 r., w grupie krytyków i teoretyków sztuki związanych z "Mirem Isskusstwa"; impulsem były pośmiertne wystawy malarza w 1911 r. w Wilnie i w Moskwie, w 1912 w Petersburgu. Szczególnie istotna była tu praca Wiaczeslawa Iwanowa, pt. "iurlionis i probljema sinteza Isskusstw", w której postawiono po raz pierwszy jeden z najbardziej interesujących problemów tej sztuki - syntezy malarstwa i muzyki. Pierwsza monografia artysty powstała w okresie międzywojennym, zaś w latach 50., będących okresem wzmożonych badań nad sztuką abstrakcyjną, pojawiły się teksty ujmujące tę twórczość w takim właśnie kontekście. Znikoma ilość badań historii sztuki polskiej nad fenomenen jego malarstwa wynikała z małej dostępności jego spuźcizny malarskiej oraz związanych z nią archiwów. Badania radzieckie, dość intensywne pod koniec lat 60. i 70. przyniosły kilka książkowych opracowań. Poważne studia nad twórczością iurlionsa prowadził od początków lat 70. litewski uczony - muzykolog i historyk sztuki - Vytautas Landsbergis (pierwszy prezydent niepodległej Litwy), który podjął, tak konieczne w przypadku malarstwa iurlionisa, badania interdyscyplinarne.
    Od wielu lat najpoważniejsze przedsięwzięcia badawcze związane są z Narodowym Muzeum M. K. iurlionisa w Kownie, które dysponując niemal całością zachowanego dzieła a także obszernymi zasobami archiwalnymi, prowadzi systematyczne badania jego plastycznej twórczości.


Strona główna